Skrzydła tryptyku z kościoła w Dalszem

Prezentowane na wystawie Misterium Światła. Sztuka średniowieczna na Pomorzu obficie złocone skrzynie wypełnione rzeźbionymi przedstawieniami dwunastu świętych stanowią pozostałość gotyckiego ołtarza z kościoła we wsi Dalsze. Niegdyś funkcjonowały jako ruchome skrzydła retabulum ołtarzowego w formie tryptyku. Ich dwustronna prezentacja zależna była od kalendarza liturgicznego. Niezachowane przedstawienia malowane pokazywano w dni powszednie. Natomiast partie rzeźbione o ważniejszej ideowo treści, odsłaniano w dni świąteczne. Do dziś zachwycają one bogactwem kolorów i plastycznych kształtów zanurzonych we wszechobecnym złocie, symbolizującym sferę boską. Wnętrze retabulum stanowiło medium przybliżające koncepcję niebios i jego mieszkańców – pośredników w zanoszonych modlitwach i świętych bohaterów stanowiących wzorce pobożności.

W skrzydłach ołtarza z kościoła w Dalszem dwie postaci ustawione w centrum górnych kwater wyróżniono zwiększonymi proporcjami. Są to apostołowie: Andrzej trzymający krzyż o kształcie litery „X” (crux decussata), na którym zgodnie z tradycją został ukrzyżowany i Szymon unoszący maczugę, od uderzeń której poniósł męczeńską śmierć. To nietypowe rozwiązanie sugeruje wyjątkowe znaczenie tych świętych dla fundatora ołtarza. Święty Andrzej, pierwszym z powołanych apostołów, postrzegany był jako szczególnie bliski Chrystusowi. Jego wstawiennictwo miało zapewnić duchową rekomendację i skuteczność modlitw. Szymon natomiast, nazywany Zelotą był wzorem odwagi, wytrwałości w wierze, a także bezkompromisowej gorliwość, od której zyskał swój przydomek.

Wypełniona po brzegi kompozycja skrzydeł, stylizacja postaci ukazanych w poruszonych pozach, ornamenty roślinne wytłaczane na złoconym tle, a także żywo wijący się roślinny maswerk dają poczucie przepychu i świadczą o wysokich umiejętnościach pomorskiego warsztatu, który wykonał to kosztowne zlecenie.

Kinga Krasnodębska